Wojanów

Opis
Wojanów powstał najpóźniej w drugiej połowie XIII wieku.
W 1281 roku był majątkiem rodu Zedlitz von Schildow, który przybył na Dolny Śląsk i pełnili funkcje administracyjne na dworach książąt świdnicko-jaworskich oraz legnicko-brzeskich. W 1448 roku nastąpiła zmiana właściciela, stał się nim Dietrich von Runie, a następnie w 1486 roku posiadłość przejął hrabia von Schaffgotsch z Chojnika. Następnie w latach 1548-53 posiadał go Johann von Schaffgotsch z innej linii rodu. Po tym czasie majątek wrócił w ręce rodu von Zedlitzów z linii posiadającej Płoninę.

Rudawski Park Krajobrazowy - Pałac Wojanów

W 1603 roku baron Nikolaus von Zedlitz wzniósł okazałą renesansową rezydencję w Wojanowie. Podczas wojny trzydziestoletniej, w 1642 roku, budowla uległa dużym zniszczeniom za sprawą Szwedów. Prace odbudowy dworu rozpoczęły się w 1667 roku, wówczas właścicielem był Christoph von Zedlitz.

W 1701 roku Wojanów wraz z posiadłością nabył hrabia von Garwath, następnie, w 1723 roku, syn jego sprzedał dwór i wieś hrabiemu von Zedlizowi, a ten za 59 tysięcy talarów, w 1752 roku, przekazał Sigmundowi von Frankenberg. W 1755 roku kolejnym właścicielem stał się Daniel von Bachus. Był to bogaty kupiec jeleniogórski, który pełnił różne funkcje i stanowiska na dworze cesarskim. Był już właścicielem Łomnicy, a w 1777 roku posiadł niedaleko położony pałac Wojanów-Bobrów.

W 1817 roku obiekt kupił podporucznik Karl Sigismund von Rothkirch, który założył tam rodową siedzibę. Po śmierci majątek nabył radca sadowy Prus, Karl Albrecht Ike, który wywodził się z Kurlandii. Rozpoczął on przebudowę pałacu w latach 1832-1833, a także zlecił założenie parku krajobrazowego. W 1839 roku zrezygnował on z Wojanowa i sprzedał go za pośrednictwem spółki handlu morskiego królowi Prus Fryderykowi Wilhelmowi III. Ten ofiarował go w prezencie swojej córce, księżnej Luizie Niderlandzkiej. Wówczas przeprowadzone zostały prace przebudowy pałacu na romantyczną rezydencję. Mogły być one nadzorowane w latach 1839-1840 przez Friedricha Augusta Stulera. Ostatnią przebudowę przypisuje się uczniowi Szulera-Hermanowi Wentzelowi. Był on architektem pary książęcej.

Rudawski Park Krajobrazowy - Zespół pałacowo-parkowy Wojanów

Wojanów wszedł do założeń parkowo-pałacowych dworu pruskiego, które obejmowały Maysłakowice i Karpniki. Tworzyły one obszar romantycznego krajobrazu.
Posiadłość w Wojanowie drogą dziedziczenia przeszły na księżną Marię zu Wied, księżniczkę niderlandzką, która sprzedała ją w 1908 roku Karolowi Krieg. Był on porucznikiem rezerwy regimentu dragonów z Bredow.

W latach 1927-1945 pałac należał do konsula dr-a Effenberga i wydawcy gazet Kammera. Po II wojnie cała posiadłość stała się własnością skarbu Państwa. Od pewnego czasu jest własnością prywatną. Kilka lat temu został podpalony i uległ poważnym zniszczeniom. Niedawno jednak został on odnowiony i przywrócony do dawnej świetności.

Rudawski Park Krajobrazowy - Pałac Wojanów podczas pożaru

Architektura 

Pałac trójkondygnacyjny złożony na planie prostokąta. Posiada cztery narożne cylindryczne wieże i obszernym ryzalitem, który mieści klatkę schodową na osi elewacji frontowej. Budowla pokryta jest wysokim, czterospadowym dachem. Narożne wieże zwieńczono lejkowatymi hełmami.

Rudawski Park Krajobrazowy - Pałac Wojanów
fot. NPW

Ryzalit ma płaski dach, na którym znajduje się widokowy taras. Pałac zachował od strony ogrodu rozległy taras z bocznymi szerokimi schodami. Po obu stronach pałacu znajdują się oranżerie, które łączą się z główną budowlą krytymi przejściami. Od strony frontowej budynku znajduje się podest z równo biegnącymi schodami. Elewacja frontowa posiada podwójny portal zwieńczony fryzem z tarczami herbowymi. Kolumny ustawione po bokach otworów wejściowych są żłobione w 2/3. Nad gzymsem w środkowej jego części umieszczona została prostokątna tablica z napisem i datą: Erbaut 1607. Nad nią znajdują się dekoracyjne spływy zdobione ornamentem okuciowym i zwisami owocowo-kwiatowymi. Oranżerie są dwukondygnacyjne z trzyosiowa elewacją. W oknach elewacji ogrodowej oraz oknach oranżerii i ich łączników zachowała się częściowo neogotycka stolarka okienna, natomiast pozostałe obramienia są siedemnastowieczne. Podczas wielu zmian w budowli, wnętrza częściowo utraciły pierwotny wystój. W Sali Balowej zachowała się przemalowana klasyczna polichromia oraz ornamentowe malowidła na sklepieniach jednej z górnych kondygnacji wież. Z sieni drugiego piętra dostępna jest empora muzyczna. Nad drzwiami pod emporą muzyczną, umieszczona jest scena przedstawiająca Apolla niesionego na łożu w otoczeniu orszaku. Nad pozostałymi wejściami widnieją medaliony ze scenami figuralnymi, które są ujęte w ozdobne ramy. Podczas prac renowacyjnych odkryto także polichromie w dolnych partiach wież.

Literatura:
1. Kapałczyński W., Napierała P. „Zamki, pałace i dwory Kotliny Jeleniogórskiej”. Fundacja Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej. Wrocław 2005.
2. "Słownik geografii turystycznej Sudetów. Rudawy Janowickie.". Red. M. Staffa. Wyd. I-BIS. Wrocław 1998
3. Ciołek M. "Romantyczna rezydencja w Wojanowie i jej twórcy: Fryderyk A. Stueler i Peter J. Lenne". http://www.dziedzictwo.pl
4. Portal Wiedzy Onet.pl. http://portalwiedzy.onet.pl

mosimage}